Başka Dillere Tercüme

EnglishFrenchGermanItalianPortugueseRussianSpanish

Giriş

Türkiye'nin illeri

Genişlet | Daralt

Bumerang

Bumerang

Web Tasarım Kampanya

 

kahramanmaras-caglayancerit1

ÇAĞLAYANCERİT TARİHİ

1. BÖLÜM

1.1 Cerid Adının Anlamı

 Cerid adının aslı ve manası üzerinde kesin bir bilgi yoktur.  Boyun adının  Cirid  oyunundaki değneğin Arapça adı olan  Cerid’den gelmiş olması kesin değildir.  Ülkemizin bazı yerlerinde  Cerit ;  canlı, eli çabuk ve becerikli anlamlarına  geliyor. Fakat bu Cerid in  de ne ile ilgili olduğu bilinemiyor.   Cerid  kelimesinin  çabuk  ve becerikli  şeklindeki  manası Cerid boyundan da çıkmış olabilir.

Cerid adının  bu yolla ortaya çıkıp kullanılması hususunu kuvvetlendiren  bir önemli etmen  daha mevcuttur. Ceridler, bacakları kısa atlara biner, çok çevik ve hızlı bir şekilde hareket eder, atlarıyla dağlık  ve engebeli arazileri çok iyi tırmanır ve her türlü  hava şartlarında süratle seyahat edebilirlerdi.

Araştırmacının da  söz ettiği üzere  Ceridler, çok hızlı ve mahir  binicilerdir. Engebeli arazide at sürmek ve hızlı göçebilmek işi tam bir beceri işidir. Bu noktadan hareketle Cerid kelimesi hem cirit oyunundan, hem de Anadolu nun muhtelif  yerlerinde kullanılan   canlı, eli çabuk ve becerikli  anlamından çıkmış olmalıdır.  Ceridler, arasında hâla cirit oyunu  ve inceliklerinden  bahsedilmektedir. Cerid adı, anlaşılacağı gibi; atik, eli çabuk, becerikli, iyi ata binen, çabuk göçebilen, cesur ve yiğit anlamlarını  içermektedir. Zaten cirit oyunu da bütün bu anlatılan şeylerle  oynanır. Cerid adının ortaya  çıkışı ve kullanılmasında Cerid boyuna mensup insanların  davranışı ve karakteri, hayat anlayışları birebir etkili olmuştur.

Göçebe Türk Kültüründe kişilere ünvan, lakap verilirken  kişinin karakteri ve hayata  bakışına  göre isimler, lakaplar, verilirdi.  (Vurdumduymaz Ahmed, Tezcanlı Bekir,  Tembel Mehmet gibi) Boylarda ad alırken ona göre adlar almışlardır. Bu konu Oğuzkağan Destanı nda  da geçmektedir. Oğuzkağan  yaptıkları işlere  ve becerilerine göre  emrindeki insanlara  adlar vermiştir.

Cerid adının ortaya çıkışı ve kullanılmasından söz ettikten sonra şimdi ise gelişen tarihi süreç içerisinde Cerid Boyunun  tarihi hakkında  bilgiler sunalım.

kahramanmaras-caglayancerit2

1.2 Cerid Boyunun Orta Asya’dan Gelişi

Cerid boyunun yirmi dört Oğuz boyundan hanginse dahil olduğu tam olarak bilinmemektedir.  Bununla  beraber  Anadolu da  yerleşim esnasındaki  konumu, sosyal  yaşantıları ve kültür birikimine bakıldığında Cerid boyunun  24 Oğuz boyundan  Avşarlar dan geldiğini söylemek mümkündür.  Cerid Aşireti  Dulkadirli ulusuna, Dulkadirli  de Avşar boyuna bağlıdır.

Ama bunu bu şekilde ifade etmek çok zordur.  Orta Asya dan  yapılan göçler esnasında Ceridler hangi tarihte ve nereden Anadolu ya doğru göç etmişlerdir bunları aydınlatabilecek kesin belge ve kaynaklar henüz mevcut değildir. Özellikle Moğolların acımasız ve hızlı talanlarında Anadolu; Cerid gibi Türk topluluklarının  korunağı ve barınağı konumuna gelmiş çok  sayıda göç almıştır. Bu göçler esnasında ortalık ana-baba gününe dönmüştür.  Türk boyları arasındaki müthiş dalgalanmalar bu dönem ve sonrası için Aşiret ve göçebe topluluklar hakkında kesin bilgilere ulaşılmasını neredeyse imkansız hale getirmiştir. Zaten bunları araştırmak da çok manalı değildir. Çünkü Türk boylarının Anadolu da yaşadıkları kültür ve  yaşam biçimleri onların köklerinin  aynı olduğunu ispatlayan  en önemli delildir. Cerid boyunun Anadolu ya gelişi Anadolu Selçuklu Devleti nin son dönemine denk  gelmektedir. Büyük bir olasılıkla da Avşar boyuyla beraber hareket edilmiştir.  XV. ve XVI. Yüz yıllarda Anadolu da  Kayı boyundan sonra en fazla  yer adlarına sahip olan Avşar boyu, Anadolu nun fethinde ve iskanında önemli roller üstlenmiştir.

Anadolu ya muhtelif yollardan  gelen Cerid boyu Ceyhan nehrinin sol yakasında kışlayıp yazları ise;  Bulanık (Bahçe) kazasında geçerek, Gavurdağı nı(Nurdağı) aşarlar ve Maraş ovasında Uzunyayla ya giderlerdi.  Cerid Aşireti uzun yıllar bu şekilde yaşamını sürdürürken Osmanlı Devleti nin iç ve dış bünyesi  olabildiğince bozulmuştur.  Bu durum ise iç kargaşa ve güvensizlik doğurmuştur.

kahramanmaras-caglayancerit3

1.3 Cerid Aşiretinin İskan Edilmesi Çalışmaları

Osmanlı  devleti nde meydana gelen Celali isyanları Anadolu da iyiden  iyiye asayişin bozulmasına neden olmuştur.  Can ve mal güvenliğini tehlikede hisseden insanlar daha güvenli  ve emin yerlere gitmek için  yerlerini terk etmişlerdir. Bu ise Osmanlı ekonomisine büyük bir darbe olmuştur.

Ayrıca konar-göçer toplumlar göç esnasında ekili dikili alanlara zarar veriyor ve hatta şekavette bulunuyorlardı. Bütün bunları göz önünde tutan Osmanlı Devleti konar-göçerlerin  iskanı için çalışmalar başlattı.  Böylece boşalan tarım alanlarını canlandırmayı, virane kalan yerleşim  yerlerini ise şenlendirmeyi düşünüyordu.  Ama bu pek  de kolay olmayacaktı. Çünkü konar-göçerler binlerce yıllık adet ve göreneklerinden, binlerce yıllık alışkanlıklarında  kolay kolay vazgeçmeyeceklerdir.

Osmanlı Kanunnamelerinde  konar-göçerler için   Yörük Konar-Göçer taifedir, karada ikametleri yoktur  ibaresi kullanılmıştır.

Sert önlemlere başvuran Osmanlı, kimi Aşiretleri  yaylaklarına kimi Aşiretleri ise kışlaklarına iskan etmiştir.  Bazen  de sürgün yoluyla iskan yapılmıştır.

1. 4 Cerid Aşiretinin İskan Yerleri

 1. 4. 1 Rakka

İfraz-ı Zulkadriye reayasından  Cerid e bağlı Tatarlı ve Azizli  mahalleleri  şekavet halinde olmaları yüzünden  Rakka ya sürgünle iskanlarına 1713 te karar verilmiştir.

1702 yılında Rakka bölgesini dolayısıyla sürekli kuzeye doğru  gelmeye çalışan Arapları engellemek için Cerid Aşireti Rakka da Belih nehri havalisine yerleştirildi.  Silsüpür Ceridi 1692 yılında  bir kısım Türkmen oymakları ile birlikte Urfa nın güneyindeki Rakka bölgesine  zorla iskan edildi.

Rakka bölgesine  yapılan iskanların  en önemli sebebi bu bölgede Türk kuvvetini güçlü tutmak içindir.  Ayrıca Anadolu nun güneyde kapısı konumunda olan Rakka, Türk unsurlarla güçlendirilip, Arapların daha kuzeye  yani Anadolu ya gelmelerinin  önüne bir  set çekilmek istenmiştir.

Rakka bölgesinde, Ceridler diğer Türk oymakları ile birlikte Arap oymaklarından  Taylar  ve Anezeler e karşı savaşmışlardır. Birçok  savaşlar  yapıldı.  Bu savaşlarda Ceridler büyük kahramanlıklar gösterdiler.  Ceridlerin Araplarla olan uğraşlarından Cerid Bekir Türk oymaklarının güvendiği en önemli kahramanlarıdır. Bu yiğit kahraman Türk savaşçısı ile ilgili güzel  ve dokunaklı bir şiir günümüze kadar gelmiştir.

 kahramanmaras-caglayancerit4

Fakat Ceridler, Rakka bölgesinin havasını suyunu sevmemişlerdi.  Onlar eskisi gibi Anadolu  da yaşamak istiyorlardı.  Bu yüzden  fırsat buldukça   Anadolu ya kaçtılar. Bu nedenle  de devletle karşı karşıya geldiler.  Devlet onları bulup Rakka ya gönderiyor onlar bir fırsatını bulup yine kaçıyorlardı.  O Ceridler için Anadolu nun yaylaları hayat kaynağı idi. Bunun için şiirler bile yazdılar:         

Anlaşılıyor ki; yaylalar Cerid Aşireti için  çok önemlidir. Hayatı pahasına  olsa vazgeçmiyor. Çünkü  bu yüksek dağlar ve yaylalar  onların özgür ruhlarıyla  hayat anlayışıyla örtüşmektedir.  Atın üzerinde, göç yolunda, yayla yolunda  Cerit insanı kendi özünü yaşamaktadır.

1.4. 2 Kıbrıs

Kıbrıs özellikle şekavette bulunup çevreye zarar veren Aşiretleri cezalandırma yeri olarak görülmüştür.  Aynı zamanda  yetkililer Kıbrıs ta  Türk nüfusu çoğaltmak için bazı göçebe Türk boylarını zorla  da olsa buraya iskan etmeye çalışmışlardır.

1713 yılında İçel sancağına iskan olunan  Cerid Aşireti iskan yerlerinde durmayarak  yaylak ve kışlaklara göçmüşler ve yollarda ahaliye türlü  zararlar vermişlerdir.  Ahali perişan olmuştur ve devlete yapılan şikayetler neticesinde  7 Mart 1713 yılında  Kıbrıs adasına sürülmeleri yolunda  emir çıkmıştır.

Kıbrıs a  sürülen Ceridler  hakkında  fazla bir malumatımız yoktur.  Bir kısım Ceridlinin bu sürgünden firar ettiği kaynaklarda   geçmektedir.

kahramanmaras-caglayancerit5

1.4.3 Hama-Humus

Bu bölgeye yoğun bir Cerid nüfusu iskan edilmemiştir.  İskanın amacı ise bu bölgedeki Arap nüfusuyla dengeyi sağlamak içindir. 1710 yılında Sakallı Ceridi nin  Arap eşkiyasına  set amacıyla  Hama ya Murat Paşa köprüsü ve Yeni Han a iskanları hususunda emir verildiği fakat bunların gitmediği  aynı zamanda  tabi oldukları İfraz-ı Zulkadriye Mukatasına  da vergi vermedikleri merkeze bildirilince Sakallı Ceridi nin zamlı bir şekilde vergilerini vermeleri  ayrıca bunların  yerleştirilmesi için  Adana  ve Maraş Beylerbeyi ne  ve kadılara emirler verilmiştir. Hama iskanları  ferman olduğu halde gitmeyen Sakallı Ceridi nin  iskan mahalline getirilmesi için harekete geçilip Rakka Muhafızı Vezir Yusuf Paşa bu işte görevlendirilmiştir.  1710 da bir kısım Türkmen cemaatiyle beraber Sakallı  Ceridi  de  Hama ya iskan olunarak, malları iltizamına  zam olunmuştur.  Bu dönemde  Hama  ve Humus a gitmeyen Sakallı Ceridi (1713) te  2000 guruş vergi ile yükümlüydü. Görülüyor ki Osmanlı  devleti iskan işini sıkı tutup yerel yönetimlerin  katkısıyla sonuç almaya çalışıyordu.

1.4.4 Çukurova

Bir çok konar-göçer Aşiret yazları Maraş tan geçerek  Uzunyayla ya  çıkar, kışları ise Çukurova da  kışlarlardı.

Ceridler de bu Aşiretlerden  biridir. Düzenli bir şekilde iskan çalışmalarını sürdüren  Osmanlı  devleti  1691 yılında; Kancı Ceridi, Dipgalı Ceridi, Göçer Ceridi, Derdili Ceridi, Kara-Hasanlı Ceridi ni Ceyhan nehrinin üzerinde Kınık, Berendi, Ayas kazalarına yerleştirmiştir.

Nurdağı nın bir ucunda ve Çukurova nın bir kenarında bulunulan Hacı Osmanlı köyüne  1865 te Osmaniye adında bir kasaba kuruldu. Buraya bir kısım Cerid Aşireti yerleştirildi.

Zaten  1860 yılında Çukurova daki Cerid in 1200 çadırdan meydana  geldiği görülüyor. Bu ceridlerin 37500 koyuna, 3500 keçiye, 2500 sığıra ve 188 deveye sahip olduğu  da biliniyor. Fakat sığır sayısı çok fazla gösterilmiştir. 1865 te Fırka-i İslahiye Çukurova da görüldü. Bu iyi silahlı  ve  donanımlı Osmanlı taburunun amacı derebeyleri ortadan kaldırmak, oymakları da yerleştirmekti. Oymaklar kışlak ve  yaylaklarından  birine yerleşebilecekti. Cerid in büyük çoğunluğu kışlakları olan  Çukurova ya yerleşmeye karar  verdiler. Bu yerlerin toprakları verimli olduğu için bu Ceridlerin iktisadi durumları iyidir.

ÇAĞLAYANCERİT'İN COĞRAFİ YAPISI

Çağlıyancerit ilçesi coğrafi olarak Akdeniz bölgesi sınırları içindedir. Kuzeyinde Nurhak, doğusunda Adıyaman ili Gölbaşı ilçesi,güneyinde Pazarcık,batısında ise Kahramanmaraş İli Merkez ilçesi bulunmaktadır. İlçenin merkez  rakımı 1150’metre dir. İlçede Akdeniz iklimiyle karasal iklim arasında geçiş özelliği taşıyan iklim tipi hakimdir. Yaz mevsimi sıcak ve kurak kış ve mevsimi soğuk ve kar yağışlı,baharlar ise ılık ve yağışlıdır.

İlçe merkezi kuzeyde Engizek dağları, güneyinde ise Öksüz dağı ile çevrili bir vadide kurulmuştur. Köyler genelde dağlık arazide kurulmuş olup, Düzbağ ve Bozlar beldeleri çevresi genelde düzlüktür. İlçede ekilebilir arazi sınırlı olup, dağlık alanların yüksek kesimlerinde orman alanları mevcuttur.

İlçenin yüzölçümü 642 KM2 dir. Bu yüzölçümünün 10.396 hektarı (% 16) tarım alanı, 23.566 hektarı (% 37) orman ve fundalık, 27.677 hektarı (% 38) çayır ve mera, 5561 hektarı (% 9) ise tarım dışı arazidir.

İlçe sınırları içerisinde toplam orman alanı 18961,5 hektardır. Bu orman alanlarından 1902,5 Hektarı normal koru sahası,3676 Hektarı normal baltalık sahası,13383 Hektarı ise çok bozuk koru sahasıdır. Ormanlarımızda bulunan ağaç türleri ise Meşe,Sedir,Çınar,Karaçam ve Kızılçamdır. İlçenin Engizek Dağları kesiminde yüksek alanlarda yaylak ve otlaklar bulunmaktadır. İlçe sınırları içinden Göksu ve Aksu çayları geçmekte olup, sulanabilir araziler bakımından bu su kaynakları önem taşımaktadır.

ÇAĞLAYANCERİT'İN NÜFUS DURUMU

 31 Aralık 2007 itibari ile  ADNKS Sayımı sonuçlarına göre ilçe nüfusu 13.500 Erkek, 13.346 Kadın olmak üzere toplam 26.846 dır. Bu nüfusun 12.454? ü ilçe merkezinde, 14.392' si ise beldeler ve köylerde yaşamaktadır. Beldeler ve köylerin nüfus durumları şöyledir.

İlçe merkezi ve köylerde yıllık ortalama nüfus artış hızı 9.44, nüfus yoğunluğu 71?dir. Son yıllarda bebek ölümlerinin azalması nedeniyle nüfus artış hızı artmış, ancak bu artış doğum kontrolü yöntemlerinin yaygınlaşmaya başlaması nedeniyle dengelenmiştir.

turkyo-lexar4

 

Lexar Express Card CF Kart Okuyucu

No tags for this post.

Leave a Reply